Chleb powszedni, emerytura – od święta
Czy praca piekarza jest pracą w warunkach szczególnych?
Obecnie obowiązują dwa wykazy prac wykonywanych w warunkach szczególnych – tzw. „stary wykaz” oraz „nowy wykaz”. W przypadku „starego wykazu prac w warunkach szczególnych” ocena pracy wykonywanej w takich warunkach lub w szczególnym charakterze wymaga odwołania się do przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z jej treścią, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w art. 32 ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, określa się na podstawie przepisów dotychczasowych (art. 32 ust. 4).
Od mąki do chleba: co Sąd Najwyższy mówi o pracy piekarza?
Przepisy dotychczasowe to rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). W „Wykazie A, dział X, poz. 11” tego rozporządzenia wymieniono prace przy wypieku pieczywa.
Pojęcie „pracy przy wypieku pieczywa” było wielokrotnie interpretowane w orzecznictwie. „Sąd Najwyższy” w wyroku z dnia 15 marca 2017 r. (I UK 120/16) wskazał, że obejmuje ono zarówno czynności przygotowawcze do wypieku, takie jak pobranie mąki, jej ważenie, wyrabianie i formowanie ciasta, jak i czynności podejmowane na etapie wypieku, czyli wkładanie ciasta do pieca, pieczenie i wyjmowanie pieczywa. Podobne stanowisko przyjął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 kwietnia 2015 r. (I UK 336/14), uznając za błędne zawężenie zakresu obowiązków piekarza jedynie do wkładania i wyciągania chleba z pieca. Podkreślono wówczas, że z funkcjonalnej i gramatycznej wykładni wynika, iż praca piekarza obejmuje „cały proces technologiczny wypieku pieczywa”.
Sądy potwierdzają: piekarz to ciężki kawałek chleba.
Kolejne orzeczenia potwierdzają to stanowisko. „Sąd Okręgowy w Łodzi” w wyroku z dnia 17 sierpnia 2023 r. (VIII U 679/23) podkreślił, że nie można ograniczać szczególnego charakteru pracy piekarza jedynie do czynności związanych bezpośrednio z piecem, ponieważ uciążliwość tej pracy wynika nie tylko z wysokiej temperatury, ale również z całego procesu produkcyjnego. Podobne wnioski wyciągnął „Sąd Najwyższy” w wyroku z dnia 9 lutego 2017 r. (III UK 71/16), uznając za pracę w warunkach szczególnych m.in. zatrudnienie na stanowiskach pomocnika piekarza, piekarza, starszego piekarza, piekarza stołowego oraz piekarza-ciastowego.
Mając na uwadze powyższe, praca piekarza – pod warunkiem, że jest wykonywana „stale i w pełnym wymiarze czasu pracy” – spełnia kryteria pracy w warunkach szczególnych według „starego wykazu”.
Piekarski zawód: emerytura w nowym świetle
Jeżeli chodzi o „nowy wykaz prac w warunkach szczególnych”, zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, praca w warunkach szczególnych to zatrudnienie związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w warunkach determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które – mimo zastosowania środków profilaktycznych – stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające ich możliwości.
Szczegółowy wykaz takich prac znajduje się w załączniku do ustawy o emeryturach pomostowych. „Nie wymieniono w nim pracy piekarza” jako spełniającej warunki uznania jej za wykonywaną w szczególnych warunkach.
W związku z tym praca piekarza „nie jest uznawana za pracę w warunkach szczególnych” według „nowego wykazu”.
Zatem odpowiedź na tytułowe pytanie jest taka:
To zależy. Kiedyś była, teraz nie jest. Kwestia wykazu, który obowiązuje. Zależy od daty zatrudnienia.